Hac Nedir, Nasıl Yapılır? Adım Adım Hac Rehberi
Hac, Zilhicce ayının belirli günlerinde ihrama girip Arafat'ta vakfe yapmak, Kâbe'yi tavaf etmek ve aradaki menâsiki sırasıyla yerine getirmektir. Umreden ayrıldığı yer de burasıdır: umre yılın her günü yapılabilir, hac ise yılda bir kez gelen sabit bir takvime bağlıdır. Arafat'ta bulunulması gereken vakti kaçıran kişi, o yılın haccını kaçırmış olur.
Hac Kime Farzdır?
Hac, şartlarını taşıyan her müslümana ömürde bir defa farzdır. Diyanet İşleri Başkanlığı İlmihali'nin hac bölümünde bu şartlar müslüman olmak, akıllı ve ergen olmak, hür olmak, yolculuğun masrafını ve geride kalan ailenin geçimini karşılayacak malî güce sahip olmak, yolculuğa bedenen dayanabilmek ve yolun güvenli olması şeklinde sıralanır.
Uygulamada çoğu kişinin duraksadığı yer malî güç şartıdır. Burada bakılan şey, temel ihtiyaçların ve geride bırakılanların geçiminin karşılanıp karşılanmadığıdır. Bedenî güç şartı ise geçici bir rahatsızlıkla kalıcı bir engeli birbirinden ayırır. Kalıcı olarak yola çıkamayacak durumda olan kişinin kendi yerine birini göndermesi, yani bedel haccı, aynı ilmihalde ele alınmış bir konudur; kendi durumunuzun bu tanıma girip girmediğini bir müftülüğe sorarak öğrenebilirsiniz.
Bir şart daha var ki umrede karşılığı yok: vakit. Hac ancak hac aylarında ve Zilhicce'nin sayılı günlerinde yapılabilir. Bu yüzden hac, tarihi kişinin uygunluğuna göre ayarlanabilen bir yolculuk değildir.
Türkiye'den gidenler için sıra kurayla geliyor
Şartları taşımak tek başına yola çıkmaya yetmiyor. Türkiye'de hac kayıtları Diyanet İşleri Başkanlığı eliyle yürütülüyor. Süreç ön kayıtla başlıyor, kura ile devam ediyor, kurada ismi çıkanlar için kesin kayıt dönemi açılıyor.
Ön kayıt tarihleri, kura günü ve kesin kayıt takvimi her yıl ayrıca duyuruluyor. Buraya sabit bir tarih yazmak birkaç ay içinde yanlış bilgiye dönüşür; güncel takvimi, bekleme süresine dair bilgiyi ve kendi kura sonucunuzu Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî duyuru kanallarından takip edin.
Haccın Farzları ve Vacipleri
Diyanet İşleri Başkanlığı İlmihali'nin hac bölümünde, Hanefî mezhebine göre haccın üç farzı sayılır. İhrama girmek haccın şartı, Arafat vakfesi ile ziyaret tavafı ise rüknüdür. Bu üçünden biri eksik kalırsa hac sahih olmaz ve yerine başka bir amel konularak telafi edilemez.
İhram, iki parça örtü giymekten ibaret değildir; niyet ve telbiye ile başlar. Arafat vakfesi, arefe günü zeval vaktinden bayram sabahına kadar uzanan süre içinde Arafat sınırları içinde bulunmaktır. Ziyaret tavafı ise bayram günlerinde Kâbe'nin yedi şavt tavaf edilmesidir ve haccın rüknü olan tavaf budur.
Vacipler, terk edilince haccı geçersiz kılmayan ama ceza gerektiren fiillerdir. Rükünle vacip arasındaki bu fark hac boyunca birkaç kez karşınıza çıkacağı için baştan oturtmakta fayda var: rükün eksilirse ibadetin kendisi düşer, vacip eksilirse ibadet ayakta kalır ve telafi devreye girer. Aynı ilmihalde vacipler şöyle sıralanır:
- Safâ ile Merve arasında sa'y
- Müzdelife vakfesi
- Cemrelere taş atmak
- Saçı tıraş etmek veya kısaltmak
- Temettü ve kıran haccı yapanlar için kurban kesmek
- Mekke dışından gelenler için vedâ tavafı
Bunlardan biri özürsüz terk edilirse hac geçerli olur, ancak dem yani ceza kurbanı gerekir. Hangi eksikliğin ne gerektirdiği duruma göre değişen, yerinde ve tek tek sorulması gereken bir konudur. Aynı ayrımın umredeki karşılığını umrenin farzları, vacipleri ve sünnetleri yazısında bulabilirsiniz.
Zilhicce Günlerinde Hac
Haccın çekirdeği, Zilhicce ayının sekizinci gününden on üçüncü gününe kadar uzanan kısa bir aralığa sığar. Mina'dan bayramın üçüncü günü ayrılanlar için beş, dördüncü güne kalanlar için altı gündür. Yolculuğun geri kalanı, yani Mekke ve Medine'de geçirilen günler bu aralığın öncesine ve sonrasına yayılır.
| Gün | Bulunulan yer | Yapılanlar |
|---|---|---|
| Zilhicce 8, Terviye günü | Mina | İhramlı olarak Mina'ya gidilir, gece orada kalınır |
| Zilhicce 9, arefe günü | Arafat, ardından Müzdelife | Arafat vakfesi; güneş battıktan sonra Müzdelife'ye geçilir, akşam ve yatsı orada birlikte kılınır, gece Müzdelife'de geçirilir |
| Zilhicce 10, bayramın birinci günü | Mina ve Mekke | Müzdelife vakfesi, ardından Akabe cemresine yedi taş, kurban, tıraş, ziyaret tavafı |
| Zilhicce 11 ve 12 | Mina | Üç cemrenin her birine yedişer taş |
| Zilhicce 13 | Mina | Mina'dan ayrılmayanlar taşlamayı aynı şekilde tekrarlar |
| Mekke'den ayrılmadan önce | Mekke | Vedâ tavafı |
İhrama girmek ve mîkat
Mîkat, ihramsız geçilmesi caiz olmayan sınırdır. Programı önce Medine'ye inen kafileler Medine'den ayrılırken Zülhuleyfe'de ihrama girer. Doğrudan Cidde'ye inen uçuşlarda mîkat hattı havada geçilir, bu yüzden ihrama hat geçilmeden önce girilir ve genellikle yaklaşıldığında uçakta anons yapılır.
Erkekler dikişsiz iki parça örtü giyer, kadınların ihram için ayrı bir kıyafeti yoktur, günlük tesettür kıyafetleriyle ihrama girerler. Telbiye getirildiği anda ihram başlar ve yasaklar yürürlüğe girer. Koku sürünmek, tırnak kesmek, saç almak, dikişli elbise giymek gibi maddelerin tamamı için ihram yasakları yazısına bakın; ihramlıyken hatalar çoğu zaman farkında olmadan yapılır, alışkanlıkla atılan bir adım da ceza gerektirebilir.
Terviye günü ve Arafat vakfesi
Zilhicce'nin sekizinci gününe Terviye denir. Hacılar bu gün Mekke'den Mina'ya çıkar, geceyi orada geçirir ve namazlarını orada kılar. Kalabalığın ilk kez toplu hâlde hissedildiği gün de budur.
Ertesi sabah Arafat'a geçilir. Arafat vakfesi haccın rüknüdür ve bütün ibadetin etrafında döndüğü andır. Vakfe için ayakta durmak, belirli bir yeri bulmak ya da Cebelirahme'ye çıkmak şart değildir; belirlenen süre içinde Arafat sınırları içinde bulunmak yeterlidir. Öğle ve ikindi namazları burada birleştirilerek kılınır, kalan vakit dua ve zikirle geçirilir.
Vakfeyi kaçırmanın telafisi yoktur. Rahatsızlanan, uyuyakalan ya da kafileden kopan biri bile Arafat sınırları içinde bulunduğu sürece vakfesini yapmış sayılır; sınırın dışında kalmak ise haccı düşürür. Sınırlar levhalarla işaretlidir ve görevliler gün boyunca bunu hatırlatır.
Güneş battıktan sonra Arafat'ta akşam namazı kılınmaz, Müzdelife'ye hareket edilir. Akşam ile yatsı orada birlikte kılınır. Müzdelife vakfesi bayram sabahına aittir ve cemrelerde atılacak taşlar genellikle burada toplanır. Taşların Müzdelife'den alınması zorunlu değildir, ama alışılmış uygulama budur.
Bayramın birinci gününde sıra
Bayramın ilk günü, arka arkaya gelen işleriyle programın yoğun günlerinden biridir. Müzdelife'den Mina'ya dönülür ve büyük cemreye, yani Akabe cemresine yedi taş atılır. Bu ilk günde yalnızca bu cemre taşlanır, diğer ikisi bekler.
Ardından temettü ve kıran haccı yapanlar kurbanlarını keser. Sonra erkekler saçını kazıtır ya da kısaltır, kadınlar saç uçlarından kısaltır. Bu noktada ihram yasaklarının büyük kısmı kalkar, eşle ilişki hariç. Son iş Mekke'ye inip ziyaret tavafını yapmaktır.
Ziyaret tavafı bayram günleri içinde yapılır, mutlaka ilk güne sığması gerekmez. Bu tavaf yapıldığında ihram yasaklarının tamamı kalkar; haccın sa'yi de bu tavafın ardından yapılır.
Sıranın kendiliğinden akıp gitmesini beklemeyin. Diyanet İşleri Başkanlığı İlmihali'nin hac bölümünde, temettü ve kıran haccı yapanlar için taşlama, kurban ve tıraş arasındaki bu sıralamaya uyulması gerektiği belirtilir; üstelik günün kalabalığında sıranın karışması hiç de nadir değil. Kafile görevlinizin o sabah anlattığı planı dinleyin.
Teşrik günleri ve vedâ tavafı
Bayramın ikinci ve üçüncü günü Mina'da kalınır. Bu günlerde küçük, orta ve büyük cemrelerin her birine yedişer taş atılır, sıra küçükten büyüğe doğrudur. Toplam taş sayısı Mina'da kaç gün kalındığına göre değişir; kafilenizin programı hangi güne kadar kalınacağını gösterir.
Mekke dışından gelen hacılar için son iş vedâ tavafıdır. Şehirden ayrılmadan önce yapılır ve Kâbe ile vedalaşma anlamı taşır. Vedâ tavafı haccın rüknü değil vacibidir: özürsüz terk edildiğinde hac geçerli kalır, ceza kurbanı gerekir.
Umre ile Birlikte Hac Nasıl Yapılır?
Hac üç şekilde yapılır ve aradaki fark, aynı yolculukta umrenin de yapılıp yapılmadığıyla ilgilidir.
İfrad haccında yalnızca hac niyetiyle ihrama girilir, o yolculukta umre yapılmaz. Hacı, ihrama girdiği andan bayram günü tıraş olacağı ana kadar ihramlı kalır. Bu şekilde hac yapana kurban kesmek vacip olmaz, dilerse nafile olarak keser.
Temettü haccında ise önce umre yapılır. Mîkatta umre niyetiyle ihrama girilir, Mekke'ye varılınca tavaf ve sa'y yapılıp tıraşla ihramdan çıkılır. Aradaki günler ihramsız geçer. Terviye günü gelince Mekke'de bulunulan yerden hac için yeniden ihrama girilir ve menâsik yukarıdaki takvime göre işler. Bu şekilde hac yapana kurban vaciptir.
Kıran haccında umre ile hac tek ihramla birleştirilir. Mîkatta her ikisine birden niyet edilir, önce umrenin tavafı ve sa'yi yapılır, fakat tıraş olunmaz ve ihramdan çıkılmaz; bayram gününe kadar ihramlı kalınır. Kıran haccında da kurban vaciptir.
Kendi kafilenizde bu üç şekilden hangisinin uygulanacağını kayıt sırasında sorun, çünkü kurbanın vacip olup olmayacağı da buna bağlı. Umre tarafını hiç yapmadıysanız umrenin adım adım nasıl yapıldığını önce okuyun, temettü haccının ilk yarısı birebir odur. İki ibadetin kapsam farkı için de umre nedir, hacdan farkı nedir yazısı işinizi görür.
Bedenen Neye Hazırlanıyorsunuz?
Menâsikin fıkhı kâğıt üzerinde nettir, zor olan kısmı fiziksel tarafıdır ve rehberlerin çoğu bundan hiç bahsetmez. Mina, Arafat ve Müzdelife arasındaki geçişlerde yürünen mesafe azımsanacak gibi değildir, üstelik bunlar kalabalığın yoğun olduğu saatlerde yapılır. Menâsik günlerinde nerede kalınacağını ve konaklamanın hangi koşullarda olacağını kendi kafile programınızdan teyit edin; bu günler otel konaklamasından farklı işler.
Yola çıkmadan aylar önce yürüyüş alışkanlığı edinmek, hac boyunca en çok işe yarayan hazırlıklardan biridir. Yanınıza rahat ve alışkın olduğunuz ayakkabı alın, ihramlıyken kullanacağınız terliği de ayrıca düşünün. Sürekli kullandığınız ilaçlar kutusuyla, reçetesiyle yanınızda olsun. Uyku düzeninin bozulacağını baştan kabul edin: menâsik günlerinde geceler kısalır, gündüzler ayakta geçer ve dinlenme fırsatı çıktığında değerlendirmek gerekir.
Yaşı ilerlemiş ya da sağlık sorunu olan hacılar için taşlama zorlayıcı adımlardan biridir. Bu durumdakilerin taşlamayı bir başkasına vekâlet yoluyla yaptırması fıkıhta konuşulmuş bir çözümdür, fakat hangi mazeretin bunu meşru kıldığı kişiye göre değerlendirilen bir konudur. Genel yolculuk hazırlığı için kutsal topraklara gitmeden önce yapılması gerekenler listesi hac için de büyük ölçüde geçerlidir.
Kadın hacılar için birkaç ayrı hüküm
Kadınlar için ayrı bir ihram kıyafeti olmadığı gibi, telbiyeyi yüksek sesle söylemek, tavafta remel ve ıztıbâ yapmak, sa'yde hervele etmek de kadınlara ait değildir. Diyanet İşleri Başkanlığı İlmihali'nin hac bölümünde, kadınların tıraş olmayıp saç ucundan bir parmak boğumu kadar kısaltmasının yeterli olduğu belirtilir.
Âdet ya da lohusalık hâli ihrama girmeye ve Arafat vakfesine engel değildir; engel olduğu şey tavaftır. Bu durumdaki bir kadın ziyaret tavafını temizlendikten sonra yapar. Aynı ilmihalde, bu özrü taşıyan kadından vedâ tavafı yükümlülüğünün düştüğü kaydedilir. Program tarihleriyle çakışma ihtimalini yola çıkmadan önce acentenizle konuşun, çünkü çözüm çoğu zaman tavafın gününü kaydırmaktan ibarettir.
Hac Programı Seçerken Neye Bakmalı?
Hac yolculuğunda konaklamanın ağırlığı umreden farklıdır, çünkü menâsik günlerinde nerede olacağınız zaten bellidir. Asıl fark, menâsik öncesi ve sonrasında Mekke ve Medine'de kalınan otellerde ortaya çıkar. Otelin Harem'e yürüme mesafesinde mi olduğu yoksa servisle mi gidildiği, günde beş vakit gidip gelirken hissedilir.
Program metinlerinde geçen servisli ifadesi, otelin Harem'e yürüme mesafesinde olmadığını ve gidiş gelişin araçla sağlandığını anlatır. Yürüme mesafesindeki bir otelde vakit namazlarına gidip gelmek kendi hızınıza kalır; servisli otelde ise servis saatleri günün akışını belirler. Hangisinin size uyacağı yaşınıza, yürüyüş kapasitenize ve kalabalıkta bekleme toleransınıza bağlı, dolayısıyla ikisinden birini peşinen daha iyi saymak yanıltıcı olur.
Otellerin adını, oda tipini, öğün kapsamını, kafiledeki kişi sayısını, din görevlisinin program boyunca yanınızda olup olmayacağını, vize ve evrak işlemlerinin hangi tarafta yürütüldüğünü kayıt sırasında yazılı olarak isteyin. İptal ve iade koşullarının sözleşmede nasıl yazdığını da imzalamadan önce okuyun. Sözlü vaat değil imzalanan sözleşme bağlayıcıdır. Acentenin TÜRSAB belgesini de sorun; bizim Dijital Doğrulama Sistemi belge numaramız 14710.
Asaf Grup Turizm 2004'ten beri İstanbul Fatih'teki ofisinden hac ve umre organizasyonu yapıyor, kurucuları Medine İslam Üniversitesi mezunu. Sitemizde çevrim içi rezervasyon ya da ödeme adımı yok; kayıt telefon, WhatsApp veya ofis üzerinden yapılıyor.
Yayındaki hac turları arasından kendi durumunuza uyan seçeneği konuşmak için iletişim sayfamızdaki numaralardan bize ulaşabilirsiniz. Program dışında kalan ziyaret noktalarını merak ediyorsanız Mekke ve Medine'de ziyaret edilecek yerler yazısı iyi bir başlangıç.